3    Athena

Profiel

Naam: Athena, godin van de wijsheid, godin van de kunsten, godin van de oorlog, godin van het handwerk

Leeftijd: in de dertig

Status: ongehuwd

Verblijfplaats: het centrum van de macht

Favoriete bezigheid: slimme dingen bedenken

Favoriete gezelschap: mannen met macht zoals Odysseus

Bekend om: haar strategische inzicht en pragmatisme

Devies: ‘Kennis is macht, maar kennissen zijn de toegang tot de macht’

‘Zo zijn de regels nu eenmaal.’ Deze woorden drukken uit hoe een Athena-vrouw naar de wereld kijkt: de bestaande wetten en regels dienen gerespecteerd te worden. Dit in tegenstelling tot de visie van een Artemis-vrouw: ‘Als de regels me niet bevallen, trek ik me er niets van aan, of ik zorg ervoor dat ze veranderen.’ Athena’s kijk op de wereld is verklaarbaar uit het feit dat ze niet werd geboren uit een vrouw, maar uit het hoofd van haar vader Zeus. Haar komst werd aangekondigd doordat Zeus barstende hoofdpijn kreeg. Bij het openklieven van zijn schedel om hem hiervan te verlossen kwam Athena tevoorschijn, al helemaal volwassen. Aan haar uiterlijk kun je zien waarvoor ze staat. Ze is gekleed in strijdtenue, gereed om aan de zijde van mannen het gevecht aan te gaan – niet zoals Artemis om een revolutie te ontketenen, maar om de bestaande orde te handhaven en de status-quo te verdedigen. Omdat ze denkt en handelt als een man, beweegt ze zich het liefst in een omgeving waar mannen de dienst uitmaken. Als Artemis de representant bij uitstek is van de matriarchale waarden – dan is Athena die van de patriarchale waarden.

Artemis en Athena zijn zusjes, maar ze zijn heel verschillend van karakter. Athena is de typische oudere zus die, hoe jong ze ook is, zich al bewust is van haar verantwoordelijkheden. Een Athena-meisje vertoont nooit de onverantwoordelijkheid en onbezonnenheid van een kind. Ze gedraagt zich van jongs af aan serieus; ze is zich van zichzelf bewust en niet onbevangen. Een Athena-meisje is het soort kind dat zo snel mogelijk wil leren lezen, erg leergierig is en de weg naar de volwassenheid zo snel mogelijk wil afleggen. Athena is de archetypische dochter van haar vader Zeus, want ze lijkt sprekend op hem qua mentaliteit en mentale gerichtheid. Ze staat voor het patroon dat hoort bij logisch denken, de rede en de controle van het verstand over het gevoel.

Ze is net als een Artemis-vrouw doelgericht en gefocust. Maar terwijl een Artemis-vrouw op een subjectieve manier in het leven staat en doelen uitkiest die haar persoonlijk raken, kiest een Athena-vrouw op een objectieve manier wat voor haarzelf het meest oplevert. Zwart-wit gesteld: een Artemis-vrouw wil de wereld verbeteren, een Athena-vrouw wil haar eigen positie verbeteren. Terwijl Artemis toegerust is met vechtlust en moed, juist om de strijd tegen het patriarchaat aan te gaan, is een Athena-vrouw een voorvechtster van de mannelijke normen en waarden omdat zij die zelf vertegenwoordigt. Een Artemis-vrouw voert strijd tegen de gevestigde orde waarin mannen nog steeds de dienst uitmaken. Een Athena-vrouw voegt zich naar de gevestigde orde en omarmt patriarchale waarden.

Het archetype

De dochter van haar vader

Net als Zeus is een Athena-vrouw begiftigd met kwaliteiten die haar in staat stellen succesvol te zijn. Het leven gaat haar gemakkelijk af omdat ze intelligent en sociaal vaardig is en strategisch inzicht heeft. Ze is voorbestemd om het ver te brengen, ook omdat ze bereid is zich te houden aan de spelregels die mannen hebben opgesteld.

Dit wordt geïllustreerd door het verhaal van Orestes. In de eerst akte van de Oresteia van Aeschylus wordt Apollo opgevoerd als advocaat van Orestes. De Furiën klagen hem aan voor de moord op zijn moeder. Apollo argumenteert dat een vrouw niets meer is dan een broedmachine die het zaad van de man doet ontspruiten. Omdat de rechtszaak in Athene plaatsvindt, krijgt Athena als beschermvrouwe van deze stad het laatste woord als de jury er niet uitkomt. Ze geeft Apollo gelijk en Orestes gaat vrijuit. In haar keuze voor Orestes maakt ze duidelijk dat ze mannen boven vrouwen stelt en altijd het gedrag van mannen zal verdedigen, hoe onrechtvaardig dat ook is.

Athena lijkt qua aard sprekend op haar vader Zeus. Ze is net als hij ambitieus; ze wil macht en invloed. Maar er speelt ook nog een ander aspect mee dat op de Olympus geldt: wie over talenten beschikt, heeft meer verplichtingen tegenover de gemeenschap dan iemand die geen of weinig talenten heeft; noblesse oblige. Zeus was niet voor niets de oppergod en de heerser over alle andere goden op de Olympus. Hij bekleedde die positie omdat hij beter dan de andere goden in staat was om de leider te zijn. De bevoorrechte dient zich des te meer in te zetten om te woekeren met zijn talenten om anderen daarvan te laten profiteren. Net zoals voor Zeus een leidinggevende positie met veel verantwoordelijkheden vanzelfsprekend is, zo kan een Athena-vrouw het als een maatschappelijke plicht voelen om een functie met veel verantwoordelijkheden te aanvaarden omdat ze vindt, en daarin wordt ze vaak bevestigd door haar omgeving, dat zij nu eenmaal beter dan vele anderen in staat is om die functie goed te vervullen. Dit argument hoor je vaak van Athena-vrouwen die in de politiek actief zijn of hoge posities in organisaties innemen: ze beschouwen het als hun plicht om minister of directeur te worden als op hen een beroep wordt gedaan. Natuurlijk worden ze er zelf ook niet slechter van, maar persoonlijk gewin is niet hun enige drijfveer. Hillary Clinton is een goed voorbeeld van zo’n Athena-vrouw. Als je haar cv leest, van dochter van een middenstander tot eerste vrouwelijke partner in een prestigieus advocatenkantoor, tot voorzitter van allerlei gezaghebbende adviesorganen, tot senator, tot eerste vrouwelijke kandidaat voor het presidentschap van de Verenigde Staten, dan is dat een aaneenschakeling van successen die leiden tot steeds grotere ambities en steeds grotere successen. Bij haar bekend-making om zich kandidaat te stellen voor het presidentschap, gaf ze aan dat zij zichzelf als geen ander in staat achtte om de problemen van haar land op te lossen.

Een Athena-vrouw zoekt het gezelschap van Zeus-mannen op omdat ze weet dat ze van hen veel kan leren en hen nodig heeft om hogerop te komen. Ze heeft met een Zeus-man een relatie waarin ze elkaar woordeloos aanvoelen en er geen wanklank valt zolang de Athena-vrouw zich schikt in de positie van ‘tweede man’, die van zijn rechterhand en volgeling. Een Athena-vrouw voldoet al als klein meisje aan de verwachtingen die aan haar worden gesteld, ze stelt nooit teleur. Ze is geen opstandige tiener en ze zet zich in de puberteit niet af tegen autoriteit, ze is altijd aardig, inschikkelijk en redelijk. Als haar vader een Zeus-man is, dan is zij zijn oogappel in wie hij een waardige opvolger ziet die zijn nog onvervulde ambities zal realiseren. Door zijn steun en waardering groeit een Athena-meisje op tot een zelfverzekerde vrouw die weet wat ze waard is. Met Zeus-mannen heeft een Athena-vrouw een relatie waarin veel wordt gediscussieerd en gedebatteerd. Ze vinden het leuk om elkaar intellectueel uit te dagen om te kijken wie de slimste is. Maar een Zeus-man kan alleen goed functioneren in een relatie waarin hij de baas is. Hoe intelligent een Athena-vrouw ook is, hij zal zijn troon nooit aan haar afstaan of met haar delen.

Het feit dat ze perfect bij elkaar passen omdat ze zo op elkaar lijken, is voor een Athena-vrouw tegelijkertijd een bedreiging. Als ze zich verder wil ontplooien, komt er onherroepelijk een moment in haar leven dat ze het zal moeten opnemen tegen de Zeus-man wiens beschermelinge ze is. En dat is moeilijk, omdat ze daarmee riskeert dat hij zich tegen haar keert. Toch zal ze dat moeten doen om zelf de top te bereiken. Dit is misschien wel het moeilijkste dilemma dat een Athena-vrouw in haar leven moet oplossen: blijft ze altijd loyaal aan de Zeus-man die ervoor heeft gezorgd dat ze zo ver is gekomen en zal ze daardoor altijd in zijn schaduw staan, of durft ze tegen hem in te gaan en haar eigen keuzes te maken? Als een Athena-vrouw haar potentieel wil realiseren, zal ze ‘vadermoord’ moeten plegen en zich moeten afkeren van haar beschermer, sponsor en mentor, en misschien zelfs wel de strijd met hem moeten aangaan. In de Griekse mythen was Zeus nooit degene die op een breuk met Athena aanstuurde. Dat is begrijpelijk, want hij had alleen maar te winnen bij de situatie: met een Athena-vrouw als zijn assistente vormt een Zeus-man een onoverwinnelijk team. In de afweging tussen loyaal zijn aan haar en kiezen voor wat hem het meest oplevert, zal een Zeus-man altijd kiezen voor zijn persoonlijk gewin. Wanneer dit gebeurt, is een Athena-vrouw vaak diep geschokt, omdat zij zich misschien wel voor het eerst realiseert dat het in stand houden van de relatie voor hem ondergeschikt is aan zijn eigenbelang. Dat is voor haar het breekpunt en het moment om op eigen kracht verder te gaan.

De slimme vrouw

Athena wordt vooral aangeduid als godin van de wijsheid. Het begrip wijsheid moet worden opgevat als slimheid, intelligentie. Het is de wijsheid die ten dienste staat aan het oplossen van problemen en het voorkomen ervan, en het excelleren in wat je doet. Wat houdt die wijsheid precies in? De uil, het symbool dat met Athena is verbonden, geeft de eerste aanwijzing als het gaat om wijsheid die het resultaat is van haar manier van waarnemen. Een uil heeft een zicht van 360 graden en overziet continu zijn omgeving, is alert en kan in het donker zien. Zelfs bij een zwak licht kan hij een prooi ontdekken op honderden meters afstand. Daarnaast spiedt de uil, net als andere roofvogels, altijd vanaf grote afstand naar zijn prooi, waardoor hij een groot gebied kan afzoeken. De uil personifieert de vorm van wijsheid die te maken heeft met een permanente alertheid, een antenne voor wat er in de omgeving gebeurt en overzicht over het geheel. Deze manier van kijken is ook kenmerkend voor een Athena-vrouw. Daarom is zij in een crisis degene die in staat is om in de hectiek van elkaar snel opvolgende en vaak tegenstrijdige berichten alle informatie in zich op te nemen, zonder zich erdoor te laten meeslepen. Juist haar vermogen om op afstand te blijven en tegelijkertijd alle relevante ontwikkelingen te blijven volgen maakt haar in zo’n situatie tot de aangewezen persoon om de leiding te nemen.

Athena’s wijsheid is ook het resultaat van kennis die is gebaseerd op analytisch denken. In de Griekse mythen was Athena de godin die exacte vakken doceerde en beschermvrouwe was van de kunsten en wetenschappen. Door haar heldere verstand doet een Athena-vrouw het goed op school. Omdat leren haar geen moeite kost, is het meestal vanzelfsprekend dat ze gaat studeren en een beroep kiest waarin haar denkkracht optimaal wordt benut. Ze heeft vaak een onverzadigbare behoefte aan kennis en informatie, zodat ze alles leest wat los- en vastzit en haar leven lang opleidingen en cursussen blijft volgen omdat ze altijd meer wil weten. Veel Athena-vrouwen hebben een voorkeur voor exacte wetenschappen en studies zoals rechten of accountancy, waar een objectieve waarheid kan worden vastgesteld door middel van analyse, logisch nadenken en deductie. Ze zijn goed in alles wat door de linkerhersenhelft wordt aangestuurd.

Nog een andere bron is de wijsheid die het resultaat is van de heerschappij van het verstand over het gevoel. ‘Wijs’ is hier het tegenovergestelde van ‘onwijs, onverstandig’. Een Athena-vrouw is al als jong meisje een ‘wijs’ kind, een kind dat verantwoorde keuzes maakt. Het is de wijsheid die hoort bij volwassenheid. Kinderen leven in het hier en nu en laten zich leiden door hun impulsen. Ze doen waar ze op dat moment zin in hebben, zonder zich af te vragen wat de consequentie is van hun handelen. Opvoeding is erop gericht om kinderen verantwoordelijkheidsgevoel en beheersing bij te brengen, om hun te leren nadenken over de gevolgen van hun handelen en zich te leren beheersen als die consequenties onaangenaam zijn, voor henzelf en voor anderen. Een Athena-meisje is nooit een impulsief kind; ze denkt altijd na voordat ze iets doet en hoeft geen verantwoordelijkheidsgevoel en beheersing bijgebracht te krijgen, want die heeft ze al van nature. Dat een Athena-vrouw al van jongs af aan wijs is, heeft te maken met het feit dat de godin Athena als volwassene uit het hoofd van haar vader werd geboren.

Weer een andere vorm van wijsheid die een Athena-vrouw bezit is de pragmatische ervaringswijsheid van haar moeder Metis, die door Zeus was ingeslikt, waardoor Athena niet uit haar moeder maar uit haar vader werd geboren. Metis bedacht een list om Zeus zijn vader Kronos te laten verslaan. Ze adviseerde Zeus om zijn vader een drankje te geven dat hem zou doen overgeven. Een simpele, doch zeer effectieve oplossing. Hierdoor kreeg Zeus zijn broers Hades en Poseidon, die zich in de buik van Kronos bevonden, terug en kon hij de strijd aangaan met zijn vader. Bij Metis-wijsheid gaat het om de ervaringswijsheid van iemand die veel meegemaakt heeft en weet wat er in de wereld te koop is. Het is de wijsheid van iemand die begrijpt dat het soms beter is om met een suboptimale oplossing genoegen te nemen, als de optimale veel meer tijd of energie kost of weerstand oproept. De wijsheid van Metis komt met de jaren, als een Athena-vrouw ondervindt dat pragmatische oplossingen haar vaak meer opleveren dan briljante ideeën.

De laatste vorm van wijsheid is strategisch inzicht. Hoewel een Athena-vrouw een wapenrusting draagt en wordt geassocieerd met oorlog, is ze niet iemand die de confrontatie zoekt. Integendeel, zij probeert het directe gevecht zoveel mogelijk te mijden en meningsverschillen en ruzies te voorkomen en te sussen door bemiddelend op te treden. In de mythologie kwam deze manier van handelen tot uiting doordat Athena niet altijd een wapenrusting droeg, maar alleen in tijden van oorlog als het niet anders kon. En anders dan Ares, de god van de oorlog, had zij geen plezier in het gevecht. In haar afkeer van een directe confrontatie leek ze op haar vader Zeus, die het daar ook liever niet op aan liet komen. Dit heeft alles te maken met hun aard. Omdat een Athena-vrouw net als een Zeus-man nooit instinctief handelt en altijd haar verstand blijft gebruiken, zal ze nooit vanuit een emotionele opwelling reageren. Daarbij komt dat iemand die over strategisch inzicht beschikt een conflict meestal op een geweldloze manier naar zijn hand kan zetten. Je zou ook kunnen zeggen dat een Athena-vrouw de confrontatie vaak kan vermijden omdat zij het handiger aanpakt. Strategisch inzicht stoelt op het vermogen je te verdiepen in de motieven en drijfveren van anderen en daarop in te spelen om een koers te kiezen die je eigen positie ondersteunt en je macht vergroot. Strategisch handelen betekent niet het achterste van je tong laten zien omdat dat je kwetsbaar maakt, je diplomatiek opstellen door niemand onnodig voor het hoofd te stoten en geen vijanden te maken, tactisch manoeuvreren door te zorgen dat je gunstig bekendstaat bij degene die de macht heeft en niet terugschrikken voor manipulatie als die nodig is. Daarnaast is het van belang dat je begrijpt met wie je een coalitie moet sluiten om je zin te krijgen en dat je weet hoe je tegenstanders opereren. In haar manier van werken aarzelt de Athena-vrouw niet om de principes van Machiavelli, de meesterstrateeg, te volgen. Voor iemand die denkt in de geest van Machiavelli zijn mensen als schaakstukken op een schaakbord; je gebruikt ze en offert ze op om de tegenstander schaakmat te zetten. Om het schaakspel te kunnen winnen moet je strategisch inzicht hebben, je kunnen voorstellen welke zetten je tegenstander in gedachten heeft en daarop anticiperen. Als je wilt winnen, moet je je gevoel niet toelaten, want dat maakt je zwak. Om strategisch te handelen moet je niet alleen slim zijn, maar ook sluw en geslepen. Een Athena-vrouw moet haar slimheid aanwenden om haar eigen belangen te dienen zonder dat dit in het oog loopt. Omdat een Athena-vrouw niet wakker ligt van ethische dilemma’s heeft ze er over het algemeen niet zo’n moeite mee om te opereren op het grensvlak van wat net wel en net niet kan. Athena verloor nooit, ook niet van Ares, de god van de oorlog, omdat uiteindelijk slimheid en tactiek het altijd winnen van lichamelijke kracht. Een Athena-vrouw die onrechtvaardig wordt behandeld of wordt aangevallen zal zich niet gauw laten verleiden om de directe strijd met haar tegenstander aan te gaan, zoals een Artemis-vrouw wel zou doen. Ze weet dat de indirecte aanval veel doeltreffender is. Haar reactie zal zijn om eerst eens goed na te denken over de beste tactiek. Dat kan bijvoorbeeld zijn door hem zwart te maken bij iemand die in een positie zit om hem te benadelen, of door hem in een val te laten lopen waardoor hij zichzelf een nederlaag bezorgt.

Een Athena-vrouw heeft alle vormen van wijsheid nodig als ze functioneert in een omgeving, zoals de top van een organisatie, waarin je jezelf continu moet bewijzen om je te kunnen handhaven. Ze moet kunnen putten uit een flinke dossierkennis, relevante feiten en cijfers paraat hebben, weten wat er in de organisatie speelt zonder zich in details te verliezen, en tussen de regels door kunnen lezen. Daarbij moet ze alert zijn op wat er in de omgeving van haar organisatie gebeurt, wat de marktontwikkelingen zijn, wat de concurrentie doet en welke kansen en bedreigingen er op de organisatie af komen. In haar besluitvorming moet ze met veel partijen rekening houden en belangen afwegen. Dit impliceert dat ze nooit kan kiezen voor objectief gezien de beste oplossing, maar voor een compromis waarin zoveel mogelijk mensen zich kunnen vinden. Gezien de verantwoordelijkheden van haar positie, is ze er altijd aan gehouden om verantwoorde keuzes te maken op basis van rationele overwegingen, objectieve analyses en feitelijke informatie. Om zich te kunnen handhaven op een plek waar de strijd om de macht openlijk én achter de schermen wordt gevoerd, moet ze strategisch opereren. Ze moet de drijfveren van anderen kunnen doorgronden om hun te slim af te kunnen zijn, door hen op een zijspoor te zetten of juist een coalitie met hen aan te gaan als dat haar uitkomt. Kortom, een Athena-vrouw moet beschikken over de alertheid en helikopter-view van een uil, de kennis van zaken van een vakman, de scherpe geest van een analyticus, de bestuurlijke slagkracht van een strateeg en ook nog de rijpheid van iemand met veel levenservaring, om aan de top mee te draaien. In vergelijking met een Artemis-vrouw, die zichzelf in de weg kan zitten door haar bevlogenheid en daardoor minder succesvol is dan ze zou kunnen zijn, is een Athena-vrouw vaker succesvol omdat ze nooit gehinderd wordt door emoties die haar het zicht op de beste strategie ontnemen.

Hoe een Athena-vrouw bij voorkeur opereert wordt goed geïllustreerd in het verhaal over de strijd tussen de Grieken en de Trojanen om de mooie Helena. Athena stond natuurlijk aan de kant van de gevestigde macht, de Grieken. Ze kwam op voor Menelaos, wiens vrouw Helena door Paris was ontvoerd naar Troje. De strijd tussen de Grieken en Trojanen golfde heel lang heen en weer. Aan de kant van de Grieken boekten Odysseus, Achilles en Diomedes, gesteund door de adviezen van de strategische Athena, overwinningen. Maar dan weer hadden de Trojanen, onder leiding van Hector en Aeneas, gesteund door de god van de oorlog, Ares, de overhand. Maar hoewel de Griekse en Trojaanse strijders staaltjes van onvoorstelbare moed en heldendom ten beste gaven om de oorlog te winnen, bleef het conflict onbeslist terwijl aan beide kanten slachtoffers vielen. Zelfs na tien jaar was het einde van de oorlog nog niet in zicht. De dood van de onoverwinnelijk geachte Achilles deed de Grieken beseffen dat doorgaan op de ingeslagen weg geen zin had. Niemand wist iets te bedenken totdat de slimme Odysseus, gesteund door Athena, een list verzon: het paard van Troje. Door deze list werd uiteindelijk de oorlog in het voordeel van de Grieken beslecht. De overwinning van de Grieken op de Trojanen is óók de overwinning van strategisch denken op brute kracht.

Net als Athena een cruciale rol speelt in de Trojaanse Oorlog, zo hebben tegenwoordig veel Athena-vrouwen functies waarin zij het brein zijn achter een publieke figuur. Politici omringen zich steeds meer met adviseurs die ervoor moeten zorgen dat ze op een slimme en vaak ook slinkse manier de gunst van de kiezer winnen en behouden. Een Athena-vrouw is zeer op haar plaats in een dergelijk ‘oorlogsgebied’ waar het gevecht hard en meedogenloos wordt gevoerd. Net als Athena in de Trojaanse Oorlog vindt ze het heerlijk om slimme strategieën te bedenken en samen te spannen met haar bazen – vaak Zeus-mannen – om haar tegenstander te verslaan. Door hun nauwe samenwerking gaan ze steeds meer een twee-eenheid vormen, waarbij de baas eigenlijk geen stap meer durft te zetten zonder haar adviezen in te winnen. Een Athena-vrouw heeft niet altijd formele macht, maar is vaak in haar positie van adviseur invloedrijker dan men denkt. Maar ze kan ook de baas zijn die vanzelfsprekend de leiding heeft omdat ze qua kennis, intelligentie en strategisch inzicht ver boven iedereen uitsteekt.

Margaret Thatcher, de eerste vrouwelijke premier van Engeland, is een goed voorbeeld van een vrouw die alle vormen van wijsheid in zich verenigde. Ze beschikte over een ijzeren discipline en ongekende werklust; haar kennis van zaken werd door menig vakminister gevreesd. Ze was er altijd alert op dat de belangen van Groot-Brittannië niet in het geding kwamen. Zo wist zij dankzij haar grote onderhandelingsvaardigheden een miljardenkorting te bedingen op de jaarlijkse bijdrage van Groot-Brittannië aan de Europese Unie. Ze smeedde een hechte coalitie met Ronald Reagan omdat hij haar steunde bij het liberaliseren van de economie. En daarnaast had ze heel goed in de gaten hoe ze zelf aan de macht moest blijven en wist ze andere pretendenten voor het premierschap succesvol buitenspel te zetten. Het lukte haar om elf jaar aan de macht te blijven.

In tegenstelling tot een Artemis-vrouw, die haar tegenstander het liefst helemaal afbrandt, is een Athena-vrouw genadig en voltrekt ze niet de maximale straf tegen degene die van haar verliest. Een rationele Athena-vrouw kent geen wraakgevoelens – die komen immers voort uit emotie – en daarom ontziet ze de verliezer. Ook dat heeft met wijsheid te maken. Ze begrijpt dat hoe meer je een ander vernedert, hoe harder hij uit woede en haat terug zal slaan. Haar vergevingsgezindheid wordt in de Griekse mythologie geïllustreerd met het verhaal van Teiresias, die Athena naakt zag baden. Artemis overkwam hetzelfde toen zij door Aktaion werd bespied. Maar terwijl Artemis ervoor zorgde dat haar bespieder werd verscheurd door zijn eigen honden, reageerde Athena veel milder: door met haar handen over zijn ogen te strijken maakte ze Teiresias blind, maar ter compensatie gaf ze hem innerlijk zicht. Vanaf dat moment was hij een ziener: iemand die kan zien zonder te kunnen kijken.

Toen Arachne zich erop liet voorstaan dat ze beter kon weven dan Athena, de godin van de weefkunst, daagde Athena haar uit om dat te laten zien. Zowel de godin als de vrouw weefde tapijten die adembenemend mooi waren. Athena koos als afbeelding de strijd tussen haar en Poseidon om de stad Athena. Arachne creeerde een tapijt met als voorstelling onder andere het overspel van Zeus. Dat maakte Athena zo kwaad dat ze het tapijt van Arachne aan stukken scheurde en ook haar weefgetouw onklaar maakte. Daarna legde ze haar hand op het voorhoofd van Arachne, om haar in te prenten hoe overmoedig en schuldig ze was. De impact hiervan was zodanig dat Arachne zich niet alleen verslagen voelde, maar zo depressief werd dat ze zelfmoord pleegde. Athena had deze reactie niet voorzien en kreeg medelijden met Arachne. Ze bracht haar weer tot leven, maar nu in de gedaante van een spin, zodat ze de rest van haar leven kon doen waar ze het best in was: weven.

Deze twee voorbeelden laten zien dat Athena-vrouwen weliswaar harde strijd leveren en alle middelen inzetten om te overwinnen, maar op een ingehouden manier omgaan met degenen die van hen verliezen. Het is een Athena-vrouw erom te doen dat een ander wel zijn plaats weet en haar erkent als zijn meerdere, maar niet om de ander helemaal vleugellam te maken. Ze kan zich deze houding permitteren omdat ze van zichzelf weet dat ze capabeler en slimmer is dan haar tegenstanders. Omdat ze superieur is aan de ander, kan ze grootmoedig en genereus zijn. En zoals Athena die bij een onbesliste jury de doorslag geeft door een stem uit te brengen voor vrijspraak, zo zal een Athena-vrouw, als ze moet kiezen tussen vergelding en verzoening, kiezen voor verzoening.

De ambachts- en vakvrouw

Naast wijsheid stond de godin Athena ook bekend om heel andere kwaliteiten: ze was ook beschermvrouwe van de handvaardigheid en het ambacht. Bij ambachtelijke vaardigheden gaat het om een natuurlijke aanleg om iets met je handen te maken, en het perfectioneren van die vaardigheden door middel van oefening. Een Athena-vrouw heeft het geduld, de discipline en de planmatige instelling die nodig zijn om een ambacht goed te leren beheersen. Ze is, naast haar geschiktheid voor functies waarin een beroep wordt gedaan op haar intelligentie, ook bij uitstek in de wieg gelegd voor beroepen waarin je via het stelsel van leerling-gezel-meester wordt opgeleid in een vak, omdat ze goed in een hiërarchie past en zich naar de bestaande regels voegt. Vanwege hun handigheid, zowel in letterlijke als figuurlijke zin, doen hedendaagse Athena-vrouwen het ook goed in beroepen die vragen om de combinatie van een helder verstand en vaardige handen.

Athena’s handvaardigheid wordt het meest geassocieerd met weven. Zoals uit het verhaal over de weefwedstrijd met Arachne blijkt, kon niemand haar evenaren in de weefkunst. De kunst van het weven kan ook in figuurlijke zin worden opgevat als de kunst van het netwerken. Een Athena-vrouw verstaat deze als geen ander; als een spin in het web weeft ze draden tussen mensen die zij kent. Ze brengt mensen met elkaar in contact omdat ze iets aan elkaar kunnen hebben. Het netwerken dient echter ook eigen belang. Ze benadert mensen uit haar netwerk voor een gunst, ze laat zich bijvoorbeeld bij iemand introduceren. Een Athena-vrouw hoef je niet uit te leggen hoe je gebruik kunt maken van de relaties van anderen om er zelf beter van te worden, dat gaat haar vanzelf af. Ze begrijpt dat je een ander niet voor het blok moet zetten, maar hem of haar de ruimte moet laten om niet op je verzoek in te gaan; dat je in de relatie moet investeren zonder er meteen iets voor terug te vragen, maar wel goed moet begrijpen dat er een zekere balans moet zijn tussen geven en nemen. Relaties kunnen voor een Athena-vrouw soms vooral strategische allianties zijn.

Aan Athena worden allerlei praktische uitvindingen toegekend, zoals die van de ploeg, de hark, het juk, het paardenhoofdstel, het schip en de strijdwagen. Het zijn vooral uitvindingen die te maken hebben met een efficiëntere en effectievere uitvoering van huishoudelijke taken, en bijna allemaal werktuigen die nuttig zijn. Het is niet verwonderlijk dat het juist Athena was die deze uitvindingen deed; in haar manier van werken is ze er immers altijd op gericht haar taken zo efficiënt mogelijk uit te voeren. Als hulpmiddelen daarbij kunnen helpen, maakt ze daar graag gebruik van. Door haar pragmatische inslag, handigheid en inventiviteit komt ze op ideeën om dingen anders, slimmer en beter te doen. Het ultieme voorbeeld van een ambachtelijke Athena is Martha Stewart, de Amerikaanse koningin van het huishouden. Zij heeft boeken volgeschreven met tips over uiteenlopende onderwerpen, van zelf kerstkaarten maken tot koken, van het aanleggen van een tuin tot het organiseren van een bruiloft. Deze tips verraden allemaal een zeer geordende en inventieve geest en volgen allemaal een goed doordachte systematiek. Stewart is de moderne variant van de jarenvijftighuisvrouw die wij kennen uit oude damestijdschriften en reclames: iemand die voor elk huishoudelijk probleem een adequate oplossing heeft, iemand die in een handomdraai een zelfgebakken appeltaart op tafel zet, en die er altijd tiptop uitziet omdat ze altijd alles onder controle heeft. Het adagium van een Athena-huisvrouw lijkt te zijn dat als je het huishouden maar organiseert als een bedrijf en alles planmatig en systematisch aanpakt, het een fluitje van een cent is. Mocht je met anderen op een onbewoond eiland belanden, dan mag je hopen dat er vrouwen met een hoog Athena-gehalte bij zitten. Dan weet je zeker dat de schaarse middelen die er beschikbaar zijn op de beste manier worden aangewend.

Geen van de godinnen is zo veelzijdig als Athena. Ze heeft een goed verstand, is sociaal vaardig in de zin dat ze goed weet hoe ze zich in een groep moet handhaven, en is ook nog eens goed in handwerk. Zij is wat tegenwoordig wel wordt aangeduid als een ‘supervrouw’: iemand die schijnbaar moeiteloos een verantwoordelijke baan kan combineren met een relatie en kinderen, die als geen ander kan multitasken. Het lijkt de Athena-vrouw geen moeite te kosten om alles tegelijk te doen en ook nog alles goed te doen. Ze doet haar werk goed en beklimt de carrièreladder in snel tempo. Het huishouden runt ze efficiënt en pragmatisch. Ze maakt ruimte in haar agenda om met haar partner tijd door te brengen en voor haar kinderen reserveert ze ‘quality time’. Ze is de moderne vrouw die alles heeft.

Dat zij erin slaagt om al die ballen in de lucht te houden heeft te maken met haar organisatietalent, discipline, efficiency en pragmatische inslag. Een Athena-vrouw wil eigenlijk niet kiezen en organiseert haar leven zo – met huishoudelijke hulp en opvang voor de kinderen – dat ze geen concessies hoeft te doen aan haar carrière en ook het thuisfront niet ontspoort. Daarbij leidt ze een actief sociaal leven, is ze lid van sportclubs en verenigingen, en ontvangt ze regelmatig gasten bij haar thuis. En thuis loopt alles op rolletjes dankzij een strakke organisatie. Een Athena-vrouw kan als geen ander hoofd en handen combineren, waardoor ze veelzijdig en multi-inzetbaar is. Ze kan veel, kan veel aan en kan heel veel tegelijk.

De schaduwkanten van Athena

Materialistisch

‘Memento mori – gedenk te sterven.’ Een Athena-vrouw heeft deze waarschuwing niet nodig, want al op jonge leeftijd denkt ze na over hoe haar leven zou moeten verlopen en hoe ze aan het eind van haar leven terug wil kijken. Voor haar is deze spreuk geen morele aansporing, het gaat haar er niet om of ze goed of slecht heeft geleefd in de christelijke betekenis van het woord, het gaat haar om een meer wereldlijke maatstaf, zoals maatschappelijk succes dat wordt gemeten in termen van geld, bezit en status. In de keuzes die zij in haar leven maakt, of het nu gaat om een studie, een baan of een relatie, laat ze zich dan ook sterk leiden door de overweging wat haar in materiële zin het meest oplevert. Die gehechtheid aan bezit kan haar belemmeren een einde te maken aan een situatie die haar niet bevalt, omdat ze er niet op achteruit wil gaan, geen concessie wil doen aan de welstand waarin ze leeft. Een Athena-vrouw vergelijkt zich met mensen die het beter hebben dan zij, niet met mensen die het minder goed hebben. Er is niets tegen het verzamelen van bezit, niets tegen de ambitie om steeds meer te hebben, zolang bezit geen doel op zich wordt maar een middel om een prettig leven te hebben. Een Athena-vrouw moet ervoor waken om in een situatie te belanden waarin haar levensstijl bepalend wordt voor haar ambitie in plaats van andersom.

Controlefreak

Omdat een Athena-vrouw het leven zo gemakkelijk naar haar hand kan zetten, kan ze er slecht tegen om dingen op hun beloop te laten. Ze werkt het liefst vanuit een doelstelling en maakt dan een planning hoe ze die moet realiseren, om er vervolgens gedisciplineerd aan te werken. Omdat ze gewend is om alles te benaderen als een project dat moet worden gestroomlijnd, wordt ze heel zenuwachtig van een laisser faire-houding.

Deze neiging om alles onder controle te houden kan iets dwangmatigs krijgen en een Athena-vrouw kan zich ontwikkelen tot een controlefreak, tot iemand die niet kan omgaan met het onverwachte en daarom alles tot in detail wil voorbereiden en plannen. Ze durft er niet goed op te vertrouwen dat dingen goed komen als zij zich er niet mee bemoeit. Hoe meer mensen om haar heen een houding hebben van: ‘Ach, dat komt wel goed’, of: ‘Dat regelt zichzelf wel’, hoe meer er een appel wordt gedaan op haar regelzucht. Uiteindelijk worden veel Athena-vrouwen het slachtoffer van hun drang om alles planmatig aan te pakken en betalen ze daarvoor de prijs in de vorm van overspannenheid of een burn-out. Een Athena-vrouw zou zich moeten realiseren dat de maakbaarheid van het leven uiteindelijk een illusie is, omdat er altijd onverwachte dingen gebeuren die maken dat het resultaat anders is dan van tevoren is voorzien. Niemand ontkomt aan een zekere mate van planning in zijn leven, maar een planning moet geen last worden waardoor je je continu opgejaagd voelt door wat er nog wacht.

Een ander effect van de neiging altijd alles te plannen en controleren is het onvermogen om in het hier en nu te leven. Als je altijd bezig bent met wat er allemaal nog moet, dan gaat de schoonheid van het moment aan je voorbij. Het is net als met mensen die op vakantie alleen maar bezig zijn om via de lens van een camera de mooiste momenten van hun vakantie vast te leggen met het doel er een mooie reportage van te maken: terwijl ze een prachtige zonsondergang op beeld vastleggen, zijn ze niet in staat daadwerkelijk de zonsondergang te zien en te beleven op het moment dat die zich voordoet. Een Athena-vrouw moet leren om wat minder in de toekomst te leven en wat meer in het heden op te gaan, om wat losser om te gaan met wat er nog allemaal moet. Wanneer je dag in het teken staat van lijstjes die moeten worden afgewerkt en schema’s waarin alles vastligt, is het leven een aaneenschakeling van taken en sta je niet open voor het spontane, onverwachte en onvoorspelbare. Door zich meer ontvankelijk op te stellen, wat de natuurlijke houding is van een kind, komt er in haar leven meer ruimte voor ongecompliceerd plezier en verwondering. Het leven zal haar dan een stuk lichter vallen en minder aanvoelen als een overvol pakket van taken en verantwoordelijkheden dat op haar schouders rust.

Perfectionistisch

Perfectionisme is ook een typische kwaal van een Athena-vrouw, omdat ze voor zichzelf de lat hoog legt, wil voldoen aan de verwachtingen van anderen en extreem kritisch is over haar eigen gedrag. Haar gevoel van eigenwaarde hangt af van de mate waarin ze voldoet aan haar eigen hoge maatstaven. Ondermaats presteren leidt tot eeuwig zelfverwijt, dus dan maar een schepje erbovenop en net zo lang doorgaan tot ze aan haar eis van perfectie voldoet.

Een perfectionistische Athena-vrouw leeft onder het juk van wat hoort en moet en wordt vaak gedreven door schuldgevoelens ten opzichte van derden, meestal haar vader, die over haar schouder meekijkt. Ze is altijd bezig met wat die van haar zal denken. Zeus was niet zomaar zeer gesteld op Athena, ze was zijn favoriete godin omdat ze de slimste was. Ik hou van je omdat je slim bent, is de impliciete boodschap die een veeleisende vader zijn Athena-dochter mee kan geven als ze opgroeit. Zo’n vader prijst zijn dochter niet voor de negens op haar rapport maar maakt wel een onaardige opmerking over die ene zeven. Uit angst voor afwijzing en een diepgeworteld verlangen naar liefde en acceptatie door haar vader kan ze doorschieten in haar drang om geen fouten te maken en pas tevreden zijn als iets volmaakt is.

Superieur

‘Je perceptie vormt je werkelijkheid’ is een aloude waarheid in de psychologie. ‘De’ werkelijkheid bestaat niet, alleen onze persoonlijke kijk op de werkelijkheid. Dit is de oorzaak van veel communicatiestoornissen en misverstanden tussen mensen. Athena-vrouwen kijken door de bril van logica naar de wereld, maar realiseren zich te weinig dat er ook andere manieren zijn om naar de werkelijkheid te kijken die, hoewel subjectief, ook valide kunnen zijn. De zakelijk-logische benadering waarmee een Athena-vrouw de werkelijkheid verklaart kan haar blind en doof maken voor andere benaderingen die niet in haar denkraam passen. Zo zal een Athena-vrouw die werkzaam is als jurist bij een ruzie tussen twee partijen geneigd zijn te kijken wie er in juridische zin, binnen de interne logica van de wetten en regels zoals vastgelegd in het wetboek, gelijk heeft. Maar er is ook een andere benadering van dit conflict denkbaar, zoals bij mediation wordt toegepast, waarbij het niet zozeer gaat om wie objectief gezien gelijk heeft, maar om verzoening van de subjectieve werkelijkheden van beide partijen – dus niet om wat juist is in juridische termen maar om wat rechtvaardig voelt. Athena-vrouwen dienen zich te realiseren dat een objectieve benadering een manier is om naar de werkelijkheid te kijken, maar dat die niet altijd superieur is en niet altijd de beste ingang biedt om oplossingen te vinden.

Intimiderend en ongevoelig

Toen Medusa, een monster met slangenhaar, was gedood door Perseus, werd haar hoofd vastgemaakt op het schild van de godin Athena, op de aigis. Haar angstaanjagende gelaat werd ook afgebeeld op schilden van krijgers, stadsmuren en amuletten, om de vijand af te schrikken. Wie het hoofd van Medusa aanschouwde, veranderde in steen. Een Athena-vrouw kan een Medusa-effect op anderen hebben: ze kan er door haar aanwezigheid voor zorgen dat een geanimeerde conversatie verandert in een ongeïnspireerde opsomming van feiten, dat een persoonlijk gesprek omslaat in een afstandelijke, onpersoonlijke uitwisseling van beleefdheden, en dat het enthousiasme bij een ander helemaal wordt weggenomen door haar belangstelling voor objectieve feiten in plaats van subjectieve belevingen. Hieronder een voorbeeld waarin een Athena-vrouw ongevoelig en afstandelijk overkomt en een ander met een groot gevoel van frustratie en onbehagen achterlaat:

Ander: ‘Ik voel me heel onrechtvaardig behandeld door mijn baas. Hij had mij promotie beloofd, maar nu wordt er een nieuwe medewerker aangenomen voor die functie. Ik ben woest!’ Athena-vrouw: ‘Wat zijn precies de kwalificaties van die nieuwe medewerker?’

Niet ingaan op de emoties van de ander, maar het probleem analyseren en proberen er een logische verklaring voor te vinden heeft een dodelijke uitwerking op de ander. Die wil medeleven, begrip en een luisterend oor, maar wat een Athena-vrouw biedt is niet een reactie op het niveau van het gevoel maar op dat van de inhoud. Zij ziet alleen een zakelijk probleem waarvoor een logische verklaring te vinden is. Veel Athena-vrouwen zijn zich er niet van bewust hoe ongevoelig en hard ze kunnen overkomen; ze proberen immers oprecht om de ander te helpen door objectief naar de feiten te kijken en mee te denken. Maar door haar kritische houding en scherpe vragen kan een Athena-vrouw elke poging tot wezenlijk contact en intimiteit saboteren.

Ze dient zich bewust te worden van het verstenende effect dat ze op mensen heeft als ze het schild met het hoofd van Medusa draagt, als ze analytisch, kritisch en rationeel oordeelt en beoordeelt. Een Athena-vrouw kan mensen beschadigen omdat ze onpersoonlijk is, omdat ze alleen kijkt naar wat objectief juist is, niet naar wat dat voor mensen individueel betekent. Ook al is ze altijd redelijk, dat wil niet zeggen dat ze humaner optreedt dan een Artemis-vrouw, die vaak niet redelijk is. Een Artemis-vrouw kan nietsontziend zijn omdat ze op de man speelt, een Athena-vrouw omdat ze de mens achter de feiten niet ziet. Net als Athena zou ze haar wapenrusting alleen moeten aantrekken als ze ten strijde trekt in tijden van oorlog. In een bedrijfsmatige omgeving kan het, bijvoorbeeld als er scherp moet worden onderhandeld en het gaat om winnen of verliezen, wenselijk zijn om alleen op het niveau van de inhoud te communiceren en elk gevoel uit te sluiten, al kun je je afvragen of het niet altijd beter is om wél oog te hebben voor de tegenpartij en te streven naar een win-winsituatie. Maar in een privésituatie is zo’n opstelling uit den boze. Geen enkele relatie is daartegen bestand. Als ze zich niet hoeft te verdedigen of schrap hoeft te zetten, kan ze haar wapenrusting beter uittrekken en ongepantserd en open de wereld tegemoet treden, waardoor werkelijk contact met de ander op basis van gelijkwaardigheid mogelijk is.

De stressreactie van Athena

De stressreactie van een Athena-vrouw is koel, rationeel en analytisch blijven. In een crisis of situatie van tegenslag wordt ze niet emotioneel geraakt en drukt ze haar eigen gevoelens en die van anderen weg. Ze verwerkt dingen in haar hoofd door ze te analyseren en alle mogelijke logische oplossingen te bedenken. Zoals de godin Athena tijdens de Trojaanse oorlog altijd strategisch bleef nadenken hoe ze de Trojanen kon verslaan, hoe hoog de strijd ook oplaaide, zo maakt het brein van een Athena-vrouw in moeilijke tijden overuren. De typische reactie van een Athena-vrouw wordt nog versterkt in tijden van crisis, als de wereld om haar heen instort en niets meer werkt zoals het moet en niemand zich meer gedraagt zoals het hoort. Terwijl anderen in paniek raken en hun emoties de vrije loop laten, wordt zij ijzig kalm.

In een crisis komt deze reactie goed van pas. Iemand moet immers zijn hoofd erbij houden, anders wordt de chaos nog groter. Maar in andere situaties, in persoonlijke conflicten, maakt haar reactie het probleem juist groter, doordat de ander zich onbegrepen en afgewezen voelt. Juist door haar eigen emoties te negeren en te blijven analyseren kan ze kil en onmenselijk overkomen. In een conflict is het voor een ander die geëmotioneerd is heel frustrerend om iemand tegenover zich te treffen die onaangedaan is. De afstandelijkheid van een Athena-vrouw is een kracht als er iemand nodig is die orde moet scheppen in een chaos, maar het is een zwakte als emotionele betrokkenheid juist een voorwaarde is om een impasse te doorbreken of een conflict op te lossen.

Het wereldbeeld van Athena

Een Athena-vrouw is de personificatie van de idealen van de Verlichting, die ervan uitgaat dat de waarheid alleen kan worden vastgesteld door logisch nadenken en een empirische benadering. Alles wat niet bewijsbaar is, bestaat niet. De rede is leidend, het geloof zet mensen op een dwaalspoor.

Athena belichaamt ook het wereldbeeld van de Verlichting in die zin dat er voor haar maar één leven is, en dat is het aardse leven. Omdat het bestaan van het hiernamaals niet door middel van de ratio kan worden aangetoond, bestaat het niet. Het is aan de mens om zich in dit aardse leven te bewijzen en een zo goed mogelijk leven te leiden, niet als voorbereiding op een leven na de dood, maar omdat een mens maar één leven heeft. Omdat de wereld werkt volgens het principe van oorzaak en gevolg, is het mogelijk om je leven te plannen, effecten te calculeren en resultaten te behalen. Als geen andere godin draagt Athena het geloof uit in de vooruitgang en de maakbaarheid van het bestaan.

Athena en vrouwen

In de Griekse mythen was Athena altijd aan te treffen in het gezelschap van mannen. Als strategisch adviseur tijdens de Trojaanse Oorlog trok ze jarenlang alleen met mannen op. Vrouwen waren eigenlijk altijd haar rivalen, zoals naar voren komt in het verhaal over de weefwedstrijd tussen Arachne en Athena: toen Arachne het waagde om Zeus af te schilderen als een verleider en verkrachter sprong Athena meteen voor hem op de bres. Net als Athena toen, dulden hedendaagse Athena-vrouwen het niet als mannen die de dienst uitmaken door vrouwen naar beneden worden gehaald. Toen Athena bij de berechting van Orestes de beslissende stem moest uitbrengen, koos ze voor Orestes en pleitte ze hem vrij van moord. Athena-vrouwen stemmen onvoorwaardelijk voor de kant van het patriarchaat en tegen vrouwen die het primaat van het patriarchaat ter discussie stellen of omver willen halen, ook al maken mannen flagrante fouten en staan vrouwen in hun recht.

Deze houding komt onder andere naar voren in Athena-vrouwen die het onzin vinden om specifiek beleid te maken om vrouwen te werven of er faliekant tegen zijn om bij voorkeur een vrouw op een bepaalde positie te benoemen. Hoezo een voorkeur voor een vrouw, het gaat om de beste kandidaat, is haar redenering. Je ziet dit gebrek aan solidariteit met andere vrouwen ook terug in het feit dat een Athena-vrouw vaak geen coachende rol wil vervullen voor andere vrouwen die van haar ervaringen zouden kunnen profiteren. Ik heb het op eigen kracht moeten doen, denkt zij, dus waarom zou ik een ander moeten helpen? Bovendien vindt ze het eigenlijk wel prettig om de enige vrouw of een van de weinige vrouwen te zijn, want door een uitzonderingspositie in te nemen valt ze meer op en kan ze sneller carrière maken.

Niet alleen aan haar gedrag maar ook aan het uiterlijk van een Athena-vrouw kun je zien met wie ze zich identificeert. Ze draagt het soort kleding dat vrouwen wordt aangeraden om zakelijk en succesvol over te komen. Vrouwen die lang in een mannencultuur werken gaan er vaak steeds ‘mannelijker’ uitzien. Ze nemen de kledingcodes van mannen over om zich naadloos tussen hen te voegen. De financiële wereld is hier een goed voorbeeld van. Om als vrouw serieus genomen te worden en het imago van een capabele Athena-vrouw te projecteren, lijkt het onontkoombaar om je te kleden in donkere mantel- of broekpakken – bij voorkeur krijtstreep – die dominantie uitstralen.

Afgezien van haar loyaliteit aan mannen met macht is een Athena-vrouw nog wel bereid van een Zeus-man te verliezen, maar het is voor haar ondenkbaar om het onderspit te delven tegenover een vrouw. In de mythen heeft Athena één keer een vriendin gehad, Pallas genaamd, die zij per ongeluk doodde met haar speer. Sindsdien droeg Athena ook de naam Pallas en werd ze vaak Pallas Athena genoemd. De vraag is natuurlijk of dit een hommage was aan haar overleden vriendin of veeleer het bewijs van haar extreme ongevoeligheid. En hoe per ongeluk was die steek met die speer eigenlijk? Misschien wilde Athena haar vriendin onbewust wel uit de weg ruimen omdat ze geen vrouw naast zich duldde.

Het zal niemand verbazen dat Athena-vrouwen weinig vriendinnen hebben. Als zij andere vrouwen opzoeken dan is dat functioneel. Een Athena-vrouw kan bijvoorbeeld lid worden van een vrouwennetwerk omdat ze denkt daar haar voordeel mee te kunnen doen; de vrouwen kunnen voor haar als kruiwagen dienen of ze kan zaken met hen doen. Maar ze is niet het type vrouw dat vanwege de gezelligheid andere vrouwen opzoekt.

Athena en mannen

Een Athena-vrouw kiest voor mannen die maatschappelijk succesvol zijn, die hebben bewezen dat ze winnaars zijn of van wie je mag verwachten dat ze dat in de toekomst zullen worden. Het is voor haar ondenkbaar om te vallen op een man die niet minstens dezelfde maatschappelijke status heeft als zij – het liefst zelfs een hogere. Ze wil een aangenaam leven en ruime financiele middelen om in enige welstand te kunnen leven. Maatschappelijk succes is daarvoor een voorwaarde.

Ook een relatie is voor een Athena-vrouw een strategisch project. Bewust of onbewust kiest ze voor een partner die haar ambitie deelt of die haar kan helpen haar eigen ambities waar te maken. Ze kiest haar partner zelf uit, maar dat heeft hij waarschijnlijk niet in de gaten, waarbij ze de situatie zo manipuleert dat hij meent dat hij haar heeft uitgekozen. Ze kan een partner beschouwen als een investering; hij is misschien nu nog niet heel succesvol, maar gaat dat wel worden. Wat is zijn potentieel, is voor haar de vraag. Zal hij over tien of twintig jaar de top in zijn vakgebied hebben bereikt? Veel Athena-vrouwen kiezen op die gronden na hun studie voor partners die qua persoonlijkheid, opleiding en capaciteiten voorbestemd zijn om succesvol te worden. Dat zijn vooral mannen die net als zij conventioneel, doelgericht en prestatiegericht zijn en zich conformeren aan de statusquo. Een Athena-vrouw wordt nooit hopeloos verliefd, want haar emoties krijgen nooit de overhand. Ook als het om een relatie gaat, is haar keuze weloverwogen en verstandig, en soms calculerend.

Een Athena-vrouw is geen romanticus; ze heeft geen onrealistische ideeën over een relatie. Ze verwacht niet dat haar partner haar levensvervulling is of dat het altijd rozengeur en mane-schijn zal zijn. In tegenstelling tot een Artemis-vrouw, die op een man valt om wie hij is, waarbij zijn maatschappelijke status van ondergeschikt belang is, zoekt een Athena-vrouw een bondgenoot met wie zij een gemeenschappelijke achtergrond, gemeenschappelijke interesses en gemeenschappelijke doelen deelt.

Het gaat haar er meer om wat hij is dan wie hij is. Je zou de relatie die ze bij voorkeur met haar partner heeft kunnen typeren als een familiezaak of een bv. Bij de familiezaak werken beide partners nauw samen aan dingen die ze allebei belangrijk vinden en samen willen realiseren. Bij de bv gaan beide partners vooral hun eigen weg en zijn ze met hun eigen dingen bezig, maar delen ze een gezinsleven: hun kinderen en hun aspiraties voor hun kinderen, hun huis, hun familievakanties.

Athena en werk

Als je in één woord moet samenvatten wat kenmerkend is voor een Athena-vrouw en werk, kom je uit bij ‘eerzuchtig’. Op school wil ze het liefst de beste van de klas zijn en de hoogste cijfers halen. En daar doet ze ook erg haar best voor. Al op jonge leeftijd weet een Athena-meisje zich geliefd te maken bij haar docenten, waardoor ze vaak meer privileges heeft dan haar medeleerlingen. Ook later in haar leven, als ze gaat studeren, is ze niet het type student dat de kantjes ervan afloopt, op het laatste moment aan de voorbereiding voor haar tentamens begint of genoegen neemt met een krappe voldoende. In tegenstelling tot een Artemis-vrouw, die hard werkt omdat ze competitief is ingesteld en zich wil meten met anderen, wordt een Athena-vrouw gedreven door het verlangen om de hoogste positie in de hiërarchie te bereiken, omdat deze positie haar invloed en macht geeft. Hard studeren doet een Athena-vrouw niet alleen omdat ze van nature leergierig is, maar ook vanuit strategisch oogpunt: ze realiseert zich heel goed dat als ze het later ver wil brengen, ze haar studie moet opvatten als een strategische operatie. Die dient erop gericht te zijn een curriculum vitae op te bouwen dat een springplank biedt voor een baan met promotiekansen bij een excellente organisatie. Ze weet wat ze wil en wat ze moet doen om aan de top te komen.

Ze laat haar loopbaan niet alleen van haar prestaties afhangen, maar ook van het netwerk dat ze zorgvuldig opbouwt en onderhoudt, zodat ze op deze mensen een beroep kan doen om voor haar iets te regelen. Als geen ander weet een Athena-vrouw dat het niet alleen gaat om kennis, maar evenzeer om kennissen. Ze wordt lid van clubs en verenigingen, voornamelijk ook om te netwerken, en gaat daarbij efficiënt te werk. Mensen aan wie ze niets heeft laat ze links liggen en ze concentreert zich op degenen die nu of in de toekomst iets voor haar kunnen betekenen. Dat doet ze subtiel, maar doelgericht.

Je ziet haar zelden of nooit zwoegen of zuchten. Zolang een Athena-vrouw wordt beloond in termen van geld, status of macht, vraagt ze zich niet af of ze het werk wel leuk vindt. Ze is zo geconditioneerd om haar eigenwaarde te ontlenen aan wat ze doet in plaats van aan wie ze is, dat continu presteren de norm is. Haar leven is gevuld met activiteiten; nietsdoen beangstigt haar. Door altijd bezig te blijven heeft ze geen tijd om te reflecteren op haar leven en houdt ze eventuele negatieve gevoelens op afstand. In het leven van veel Athena-vrouwen staat werk centraal, omdat het voor hen de manier is om erkenning in de buitenwereld te vinden. De werklust van een Athena-vrouw kan zo doorschieten dat ze een workaholic wordt, iemand wier leven leeg en zinloos is als ze niet werkt en die haar identiteit uitsluitend ontleent aan haar functie.

Omdat Artemis-vrouwen zich bij het kiezen van een baan laten leiden door wat hen persoonlijk motiveert en inspireert, komen ze vaak terecht in onconventionele, vernieuwende, niet-traditionele organisaties. Dit in tegenstelling tot Athena-vrouwen, die zich laten leiden door onpersoonlijke motieven als status, inkomen en maatschappelijke waardering. Zwart-wit gesteld: een Artemis-vrouw kijkt in de eerste plaats naar wat ze aan een organisatie kan bijdragen, terwijl een Athena-vrouw in de eerste plaats kijkt naar wat de organisatie aan haar carrière kan bijdragen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Athena-vrouwen veelal kiezen voor de bastions van de macht in de maatschappij: de grote bedrijven, de prestigieuze topkantoren in de dienstverlening en overheidsorganisaties waar wordt besloten hoe het land wordt bestuurd. De kans is groot dat een Athena-vrouw vanwege haar studieresultaten wordt opgenomen in de groep van geprivilegieerde medewerkers die voorbestemd zijn om de hoogste functies te gaan bekleden. En daarmee is dan succesvol de eerste horde genomen die ze tegenkomt op haar weg naar de top.

Wanneer een Athena-vrouw kiest voor het ondernemerschap – en die keuze zal ze alleen maken als ze vindt dat ze sneller haar doel kan bereiken door voor zichzelf te beginnen – dan kan ze daar heel succesvol in zijn. Veel Athena-ondernemers beginnen voor zichzelf op het moment dat binnen de organisatie waar ze werkzaam zijn hun kwaliteiten niet worden erkend en ze niet snel genoeg kunnen doorstoten naar de top. In tegenstelling tot Artemis-vrouwen, die failliet kunnen gaan aan hun eigen idealen omdat ze te weinig pragmatisch, realistisch en commercieel zijn, zijn ze beter toegerust om een succesvolle ondernemer te worden – als je succes gelijkstelt met winstgevendheid. Door haar realistische blik, pragmatische aanpak, analytische geest en neus voor commercie zal een Athena-vrouw eerder dan een Artemis-vrouw in staat zijn om met haar eigen bedrijf veel geld te verdienen.

Net als een Artemis-vrouw is een Athena-vrouw een resultaatgerichte medewerker. Ze voert haar taken goed en op tijd uit, werkt hard en doet meer dan van haar wordt verwacht. Ze is een professional, iemand die veeleisend is voor zichzelf en die werk en privé goed kan scheiden. Dat levert haar veel waardering op. Een andere reden waarom ze meestal zo goed valt bij leidinggevenden is dat ze zich gemakkelijk voegt naar de bestaande situatie. In tegenstelling tot een Artemis-vrouw, die emotioneel reageert op haar omgeving – die is inspirerend of niet inspirerend – heeft de omgeving een dergelijke impact niet op een Athena-vrouw. Zij accepteert wat ze aantreft en probeert er voor zichzelf het maximale uit te halen. Ze zorgt nooit voor commotie, past zich aan, stoot niemand voor het hoofd en is op een neutrale manier aardig tegen iedereen.

Voor een Athena-vrouw is het belangrijk dat ze intellectueel wordt uitgedaagd. Hoe ingewikkelder het probleem en hoe complexer de context, hoe leuker ze het vindt. Ze is bij uitstek geschikt om haar tanden te zetten in vraagstukken die een beroep doen op haar analytisch denkvermogen, waarbij conclusies in objectieve parameters zoals cijfers kunnen worden uitgedrukt. Zij heeft liever een baan waarvoor ze op haar tenen moet lopen dan een baan die ze met gemak aankan of waarbij ze op routine kan draaien. Een ander element dat voor haar in een baan werkt als een magneet is macht. Ze voelt zich als een vis in het water in een omgeving waar de inzet hoog is, waar het spel om de macht op het scherp van de snede wordt gespeeld. Ze vindt het heerlijk om te kunnen samenwerken en te kunnen samenspannen met de slimste en meest gehaaide topmannen. Net zoals de godin Athena in de Trojaanse Oorlog de Griekse topman Odysseus adviseerde, zo vindt een Athena-vrouw het een eer en een uitdaging om de functie te vervullen van rechterhand van een machtige Zeus-man, bijvoorbeeld als zijn secretaris, politiek adviseur of persoonlijk assistent. Dit soort werkrelaties is heel hecht: de Zeus-baas ziet in de jongere Athena-vrouw zijn ideale dochter en leerling, de Athena-vrouw ziet in haar Zeus-baas haar ideale leermeester en beschermer.

Een Athena-vrouw functioneert het best in een mannencultuur, waar traditionele patriarchale waarden gelden. Ze vindt het prettig als ze de enige vrouw of een van de weinige vrouwen is, omdat haar kwaliteiten dan des te meer opvallen en ze al snel iemands protegee wordt. De positie van ‘bijenkoningin’ bevalt haar heel goed. Ze kan het best overweg met een mannelijke baas, bij voorkeur een Zeus-man. Hoe meer hij op de machtige Zeus lijkt, hoe liever het haar is. Ze heeft moeite met een baas die niet minstens even slim is als zij. Zo iemand verdient in haar ogen geen respect. Een Athena-vrouw heeft geen geduld of zelfs minachting voor mannen die in haar ogen te gevoelig, te persoonlijk en te zachtaardig zijn; dat vindt ze watjes met wie ze het liefst niets te maken wil hebben. Ze valt op de alfaman van de groep, de man die zich op kracht en macht naar de toppositie in de hiërarchie vecht. Voor de mannen onder in de hiërarchie heeft ze geen belangstelling.

Ze kan alleen goed werken met vrouwen in een bovengestelde positie die zelf ook een hoog Athena-gehalte hebben, die minstens even slim, analytisch en vakbekwaam zijn als zij. Een Athena-vrouw duldt alleen een andere vrouw boven zich als die vrouw op grond van haar capaciteiten zich als haar meerdere heeft bewezen.

Athena als leidinggevende

De Artemis-vrouw en Athena-vrouw zijn allebei ambitieus en doelgericht, maar terwijl een Artemis-vrouw in haar ongeduld en fanatisme over mensen heen kan walsen, doet een Athena-vrouw dat niet. In tegenstelling tot een Artemis-vrouw realiseert een Athena-vrouw zich dat ze anderen hard nodig heeft om haar doel te bereiken. Ze houdt niet zozeer rekening met de gevoelens van anderen, want daarvoor mist ze de empathie, maar wel met hun belangen en drijfveren. Wel heeft ze goed inzicht in wat anderen motiveert en creëert ze bij voorkeur een situatie waarbij het belang van de individuele medewerker in het verlengde ligt van haar eigen belang. Ze kan uit strategisch oogpunt heel goed empathie veinzen en de rol van de geïnteresseerde baas spelen zonder daar enig gevoel bij te hebben. Investeren in relaties is voor een Athena-vrouw vaak ingegeven door functionele motieven: het moet rendement opleveren. In dit opzicht lijkt ze op haar Zeus-vader: ook voor hem zijn relaties in de eerste plaats coalities, tijdelijke samenwerkingsverbanden die je aangaat om je eigen doelen te verwezenlijken.

Een Athena-vrouw verwacht van haar medewerkers discipline, kwaliteit, een maximale inzet en een professionele opstelling; hun privéproblemen moeten ze thuislaten en niet meebrengen naar hun werk. Je moet bij een Athena-leidinggevende niet huilend aan haar bureau gaan zitten met een zielig verhaal. Dergelijk gedrag roept bij haar geen compassie op maar vooral irritatie. Een Athena-baas heeft een voorkeur voor mensen die uitblinken en ze aarzelt niet om dat te laten blijken, door meer aandacht aan hen te geven en hen te bevoorrechten. Ze heeft moeite met medewerkers die bij haar klagen dat ze hun werk niet leuk of inspirerend vinden en die zich niet kunnen ontplooien. Hoezo moet werk leuk zijn? Haar instelling is dat werk dat niet leuk is ook moet worden gedaan en dat het geen zin heeft om daar lang bij stil te staan. Bovendien, de medewerker krijgt er toch goed voor betaald? Een Athena-vrouw is er zo aan gewend om haar gevoelens weg te drukken dat ze er weinig begrip voor kan opbrengen als haar medewerkers zich daardoor wél laten leiden.

Veel Athena-vrouwen zijn zeer adequate managers. Maar omdat ze meer oog hebben voor het resultaat van hun werk dan voor de inhoud – wat zij doen is geen expressie van wie ze zijn – en geen emotionele band aangaan met hun medewerkers, zijn ze niet charismatisch. Hun stijl van leidinggeven is technocratisch, waardoor ze mensen niet boven zichzelf laten uitstijgen en hen niet inspireren tot ongekende prestaties.

Van een Athena-baas gaat altijd wel optimisme uit: ‘Die klus klaren we wel even’, en: ‘Schouders eronder’. Ze straalt dit uit omdat ze weet wat ze waard is en kan vertrouwen op haar intelligentie, die haar nooit in de steek laat. Veel Athena-vrouwen in topposities omringen zich met slimme medewerkers, bij voorkeur mannen, die net als zij analytisch, objectief en rationeel zijn en die goed functioneren in een hiërarchie. En net zoals een Athena-vrouw de vertrouweling kan zijn van haar Zeus-baas, zo kan een man die op haar lijkt functioneren als háár rechterhand en vertrouweling. Athena-vrouwen in topposities gedragen zich vaak net als Zeus-mannen en vinden status en alle andere privileges die daarbij horen prettig en vanzelfsprekend. Dit in tegenstelling tot andere vrouwen die er ofwel geen belang aan hechten, zoals een Artemis-vrouw, ofwel zich er erg ongemakkelijk bij voelen, zoals een Hestia-vrouw. Als een Athena-vrouw een leaseauto mag uitzoeken, kiest ze voor een bepaald type op grond van uitstraling en snelheid, terwijl andere vrouwen zich meer zullen laten leiden door zaken als veiligheid, comfort en esthetiek. Ze voelt zich op haar gemak met de statussymbolen die maatschappelijk succes markeren. Terwijl de meeste vrouwen liever gewoon doen en niet willen pronken met hun succes, of zich zelfs een beetje generen voor hun status, vindt ze het juist leuk om te laten zien dat zij ver boven het maaiveld uitsteekt. Dit heeft alles te maken met het gemak waarmee een Athena-vrouw met asymmetrische relaties kan omgaan.

Vrouwen streven over het algemeen naar symmetrie in relaties. Het voelt vaak voor een vrouw pas goed als ze op basis van gelijkwaardigheid met een ander kan omgaan. Een Artemis-vrouw is een goed voorbeeld van iemand die niet goed past in een ondergeschikte rol; dat maakt haar rebels. Ze zal een ander altijd zover zien te krijgen, goedschiks of kwaadschiks, dat die zich als gelijkwaardige partner opstelt. Een Artemis-vrouw voelt zich evenmin op haar gemak in een bovengeschikte positie; ze vindt het niet prettig als mensen tegen haar opkijken en zich onderdanig gedragen en gaat bij voorkeur op voet van gelijkwaardigheid met anderen om. Een Athena-vrouw daarentegen kan, net als mannen, beter omgaan met asymmetrische, ongelijkwaardige relaties. Als typische dochter van haar vader schikt ze zich gemakkelijk in een ondergeschikte hiërarchische positie, in de rol van leerling tegenover een leermeester. Als ze in de hiërarchie omhoogklimt en voldoende kennis en ervaring heeft om zelf leermeester te zijn en zelf leidinggevende te worden, voelt de stap naar een bovengeschikte rol voor haar heel natuurlijk. En het voelt voor haar ook vanzelfsprekend om de privileges die verbonden zijn aan die rol te accepteren en te laten zien.

In hoofdredacteur Miranda Priestley uit De duivel draagt Prada zien we een Athena-baas die het hiërarchische verschil met haar medewerkers duidelijk benadrukt en de privileges die horen bij haar functie van hoofdredacteur van een toonaangevend modeblad etaleert. Miranda laat haar medewerkers duidelijk blijken hoe incapabel ze zijn in vergelijking met haarzelf. Ze laat ze voor zich rennen en schoffeert ze. Waarom doet ze dat? Omdat ze het kan, ze weet dat ze onmisbaar is. Miranda gedraagt zich precies zoals veel mannen met macht die niet aarzelen om gebruik te maken van hun positie.

Athena in een team

In een team is een Athena-vrouw vanwege haar intellectuele capaciteiten, verantwoordelijkheidsgevoel en vermogen om een groep mensen doelgericht en constructief met elkaar te laten samenwerken vaak de vanzelfsprekende leider. Haar past de rol van aanvoerder van een sportteam, projectleider van een werkgroep, voorzitter van een vereniging. In een team waarin een ander op grond van zijn/haar kennis en ervaring of positie in de organisatie de aanvoerder of voorzitter is, kan een Athena-vrouw ook goed functioneren als tweede man, bijvoorbeeld als project-coördinator of projectsecretaris. Maar ze kan ook goed een gelijkwaardige positie innemen in de rol van expert, wanneer de andere teamleden op hun vakgebied ook deskundigen zijn, en ieders bijdrage even hard nodig is om tot de oplossing van een probleem te komen. Van alle godinnen is een Athena-vrouw het meest flexibele teamlid, omdat ze haar gedrag moeiteloos aanpast aan wat er van haar in een specifieke rol wordt gevraagd.

Een Athena-vrouw is strategisch genoeg om niet meteen haar mening openlijk op tafel te leggen, maar houdt die voor zich totdat ze weet wat degene met de meeste macht en invloed vindt. In tegenstelling tot een Artemis-vrouw, die instinctief reageert en meteen een uitgesproken mening heeft, is de mening van een Athena-vrouw genuanceerder – ze ziet altijd voor- en nadelen – en is haar oordeel meer gefundeerd. Ze stelt zich over het algemeen behoudend op, is niet te porren voor wilde plannen die wel innovatief zijn maar zich nog niet hebben bewezen. In een team met mensen die zich bij hun meningsvorming alleen verlaten op hun gevoel en ervaring, vervult ze vaak de rol van de criticus, van degene die vooral kijkt naar wat er níét en niet naar wat er wél klopt. Ze is iemand die een plan van tafel kan schuiven als een detail niet juist is. Haar houding kan irritant zijn omdat ze het enthousiasme bij andere teamleden kan wegnemen door haar kritische opstelling en iedereen met een katterig gevoel kan laten zitten. Of ze met deze houding van waarde is hangt natuurlijk vooral af van de opdracht die het team heeft. Als het belangrijk is dat een berekening tot achter de komma klopt, is iedereen blij met iemand die de moeite neemt om alle feiten en cijfers grondig te bestuderen. Maar op een brainstormbijeenkomst, waar het gaat om het genereren van creatieve ideeën, is het contraproductief om elke suggestie van repliek te dienen met opmerkingen als: ‘Dat kun je niet bewijzen’ en: ‘Dat is niet logisch.’ Wanneer een Athena-vrouw een standpunt inneemt, kan ze daar alleen van af worden gebracht door argumenten en niet door meningen die zijn ingegeven door emotie of subjectieve inzichten. Zodra er nieuwe feiten op tafel komen of het haar strategisch beter uitkomt om een andere koers te kiezen, is ze bereid om haar oordeel bij te stellen.

In tegenstelling tot Artemis-vrouwen, die dominant kunnen zijn in groepen, kent een Athena-vrouw haar plaats. Als ze aanvoerder of voorzitter is, zorgt ze ervoor dat iedereen aan zijn trekken komt en dat zaken efficiënt, gedisciplineerd en gestructureerd verlopen. Ze beseft dat het belangrijk is om draagvlak te creëren voor een besluit en weet dat het goed werkt als mensen zich gehoord weten en hun mening hebben kunnen ventileren, ook al laat een Athena-vrouw zich daar uiteindelijk niet zoveel aan gelegen liggen. Wanneer ze een ondergeschikte positie heeft, bezit ze voldoende strategisch inzicht om te weten wanneer ze wel en wanneer ze niet haar mond open kan doen en weet ze vaak op slinkse wijze, door goede maatjes te worden met degene die de beslissende stem heeft, ook haar zin door te drijven. Athena-vrouwen moeten ervoor waken om arrogant te worden. Ze kunnen een blinde vlek voor andere invalshoeken ontwikkelen omdat ze zo van hun eigen superioriteit overtuigd zijn dat ze andermans visie, die bijvoorbeeld gebaseerd kan zijn op jarenlange ervaring, wegwuiven als niet-relevant omdat die niet met feiten en cijfers kan worden onderbouwd.

De werkomgeving van Athena

Athena-vrouwen zijn het best op hun plaats in hiërarchische traditionele bedrijven of expertorganisaties; in een professionele omgeving waarin de objectieve werkelijkheid leidend is, zoals in de financiële wereld, de wereld van de techniek en van het recht. Dat zijn sectoren waar één en één altijd twee is en nooit drie of anderhalf. Veel Athena-vrouwen schoppen het tegenwoordig heel ver in rationeel geleide organisaties en bereiken inderdaad de top, omdat ze de regels van het spel begrijpen en bereid zijn volgens die regels te spelen.

Toch blijft de vraag waarom niet allang de scheve verhouding tussen mannen en vrouwen is rechtgetrokken en niet veel meer vrouwen directeur zijn van grote bedrijven. Dit heeft te maken met het feit dat hoewel Athena-vrouwen sterk op hun Zeus-vader lijken qua kwaliteiten en ambitie, zij toch een cruciale eigenschap van Zeus missen die maakt dat hij altijd doorstoot naar de top en zij niet. Vaak mist een Athena-vrouw het killersinstinct, de meedogenloosheid van een Zeus-man, die hem in staat stelt slachtoffers te maken als dat voor zijn eigen carrière nodig is, terwijl zij daarvoor terugdeinst. Hoe ambitieus een Athena-vrouw ook is, ze wil de top niet ten koste van alles bereiken. In tegenstelling tot een Zeus-man heeft zij er vaak wel moeite mee om haar concurrenten echt af te branden en te breken. Waar hij slachtoffers maakt zonder daar lang bij stil te staan, doet een Athena-vrouw dat niet. In de Griekse mythen vinden we hiervoor een verklaring: Zeus moest de strijd met zijn eigen vader aangaan om op de troon van de Olympus te komen en heeft zijn vader moeten verbannen om geen last meer van hem te hebben. Athena heeft nooit strijd hoeven voeren met haar vader en was altijd genadig voor degenen die van haar verloren. Toch zijn er ook altijd Athena-vrouwen geweest die wel spijkerhard waren, zoals de vrouwelijke farao Hatsjepsoet, die met ijzeren hand regeerde in Egypte rond 1500 voor Christus. Nadat haar man was overleden, wist ze de troon te bemachtigen ten koste van haar stiefzoon. Haar identificatie met mannen ging volgens sommige bronnen zo ver dat ze ook fysiek op hen wilde lijken; daarom droeg ze een valse baard.

Athena in deze tijd

Ook in onze hedendaagse samenleving worden Athena-kwaliteiten, net als in de oudheid, nog steeds uitzonderlijk gewaardeerd, zoals onder andere blijkt uit de vakken die kinderen gedoceerd krijgen. School en studie zijn er in belangrijke mate op gericht om het Athena-archetype in meisjes en vrouwen zoveel mogelijk te activeren, om hen te trainen in logisch denken, hun discipline bij te brengen en de linkerhersenhelft, waar de ratio zetelt, zo goed mogelijk te ontwikkelen. Alle vakken worden gedoceerd op basis van de logica die daaraan ten grondslag ligt.

De kwaliteiten van Athena als godin van handvaardigheid, als godin van het huishouden, raken in deze tijd steeds meer op de achtergrond. Werden meisjes vroeger allemaal opgeleid om te leren breien, naaien, koken en kinderen te verzorgen, nu zijn deze vakken in het voortgezet onderwijs, behalve het vmbo, van het curriculum verdwenen. Ook in de traditionele vrouwenbladen wordt aan deze onderwerpen niet of nauwelijks meer aandacht besteed. Enkele generaties terug waren vrouwen er nog trots op een goede huisvrouw te zijn, maar nu wordt dat als irrelevant beschouwd. Het is niet meer belangrijk of je weet hoe je een taart bakt, sokken stopt of de was witter dan wit krijgt, omdat je een taart kant-en-klaar kunt kopen, kapotte sokken weggooit en de wasmachines zo geavanceerd zijn dat die zelf het juiste wasprogramma uitvoeren. De moderne technologie en de gemaksindustrie hebben ambachtelijke vaardigheden grotendeels overbodig gemaakt. Daarom wordt Athena in deze tijd uitsluitend gewaardeerd om haar mentale kwaliteiten; het hoofd heeft het gewonnen van de handen.

Athena, in haar capaciteit van slimme vrouw en dochter van haar vader, is in deze tijd, net als in de oudheid, een gewaardeerde godin. Voor een ambitieuze Athena-vrouw is meer mogelijk dan ooit. Niemand kijkt tegenwoordig meer op van een vrouw aan de top van een organisatie en er is veel maatschappelijke waardering voor vrouwen die een toppositie bekleden. Een slimme Athena-vrouw krijgt van jongs af aan bevestiging vanwege haar intelligentie en ontwikkelt zich daardoor tot een zelfbewuste vrouw die het vanzelfsprekend vindt dat ze het ver gaat brengen. En omdat ze met zo’n houding vol zelfvertrouwen de wereld tegemoet treedt, is de kans groot dat ze dat succes ook daadwerkelijk voor zichzelf creëert.